Voedselbossen in Park Lingezegen

Medio 2015 is er besloten dat er in Park Lingezegen drie voedselbossen komen in deelgebied De Park. Er hadden zich drie partijen aangemeld die dolgraag een eigen voedselbos wilden starten, Stichting Overbetuwe Groen Natuurlijk, Stichting Ecovrede en UWE Betuwe Cider. Mariska van Natuurlijke Landbouw Projecten en Kees van Veluw van het Louis Bolk Instituut zijn gevraagd om te begeleiden bij het traject van ontwerp en aanleg.

Neuzen dezelfde kant op

Voor Park Lingezegen was het begrip voedselbossen nog helemaal nieuw, wat maakte dat vele stappen in het realisatieproces opnieuw bedacht moesten worden en dat we alle partijen eerst met de neus dezelfde kant op moesten krijgen.

Een voorbeeld van het bij elkaar brengen van belangen is dat in het oorspronkelijke basisontwerp, gemaakt door landschapsarchitect Abe Veenstra, de percelen bedoeld waren als hoogstamboomgaarden. Dit beeld wilden we vasthouden, maar wel invullen volgens de natuurlijke landbouw principes. De eerste hobbel die we moesten nemen was het verenigen van een strak landschapsbeeld in de vorm van rijen bomen en een -wat veel mensen ‘verwilderd’ zouden noemen – beeld van allerlei soorten bomen, struiken en kruiden. We zijn er uiteindelijk op uitgekomen om aan de buitenkant van het perceel het geordende beeld vast te houden en aan de binnenkant de natuurlijke processen zijn gang te laten gaan. Een andere hobbel die we tegenkwamen was het afspraken maken over beheer. In het gebruikelijke beheercontract van Park Lingezegen staat bijvoorbeeld dat er zes keer jaar gemaaid moet worden en dat onkruid bestreden moet worden. Dat zijn nu net twee dingen die niet passen bij het natuurlijke landbouw beheer regime. Hier zijn we ook uit gekomen, door af te spreken dat we steeds in goed overleg met beide partijen kijken hoe de percelen er bij liggen en door ‘open’ afspraken te maken zoals ‘paden door het voedselbos zijn jaarrond begaanbaar’.

Omgevingsanalyse

De percelen in deelgebied De Park bestaan uit opgebrachte klei van nabijgelegen watergangen. Dikke vette hompen blauwe klei, waar weinig leven te bekennen is. Percelen die grenzen aan de voedselbospercelen worden gangbaar agrarisch bewerkt. Uit bodemanalyses bleek wel dat er weinig structuur, organische massa en bodemleven te bekennen was. Gelukkig was er al een zadenmix ingezaaid van planten die de bodem wat zouden verbeteren. Niet de meest ideale start voor jonge bomen en struiken.

Ontwerpfase

Bij het ontwerp hebben we een groep studenten van Wageningen Universiteit gevraagd om mee te ontwerpen. Het voedselbos voor Stichting Overbetuwe Groen Natuurlijk werd ontworpen door Wouter van Eck en Wouter heeft ook met een schuin oog meegekeken naar de ontwerpen voor de andere twee partijen. Stichting Ecovrede wilde een voedselbos ontwerpen waarin voedsel geproduceerd wordt voor mensen die het niet breed hebben, waar mensen die even rust en ruimte voor zichzelf nodig hebben een plekje vinden en waar mensen geïnspireerd worden om hun eigen voedsel te produceren en een idee krijgen van hoe ze dat aan zouden kunnen pakken. UWE Betuwe Cider wilde een ciderboomgaard als uitbreiding op zijn reeds bestaande boomgaard op Industrieterrein Merm in Elst. Nieuw voor hem was het aan de slag gaan met het toepassen van permacultuur principes. Dit moest dus niet een echt voedselbos worden, maar een boomgaard op basis van natuurlijke principes en wat nieuwe gewassen die de smaak van cider zouden kunnen verrijken.

kruiden-boomgaard-slider

Er zijn prachtige ontwerpen uitgekomen, met beschermende hagen aan de buitenkant van de percelen, een eetbare lage haag aan de kant waar het verhoogde fietspad loopt, zodat mensen in de bossen kunnen kijken. Het perceel van Ecovrede heeft een grote vijver gekregen waar ook voedsel geproduceerd gaat worden, geëxperimenteerd gaat worden met aquaponics en hydrofieten filtering, waar biodiversiteit een grote boost krijgt en waardoor het gehele perceel op den duur haar water uit kan halen. Er is ruimte ontworpen voor projecttuinen, waar mensen een eigen experimentje kunnen doen met voedselproductie. Daarnaast is er een boomgaard met een zover mogelijk verspreide productie van fruit waarvan de producten uitgedeeld gaan worden aan gezinnen die het nodig hebben. En aan de andere kant is er ook een echt voedselbos met minder bekende soorten om te experimenteren en te laten zien dat we onszelf ook op deze manier kunnen voeden. Het perceel van UWE Betuwe Cider heeft een groot deel gekregen waar allerlei rassen ciderappelbomen staan. Hiertussen zijn heggen ontworpen om op termijn vee tussen te gaan houden als de bomen ver genoeg gegroeid zijn. De bodem wordt ingezaaid met een mix van kruiden, grassen en vlinderbloemigen waarmee bestuivende, plaagbestrijdende insecten aangetrokken worden. Daarnaast is er een rozentuin ontworpen waar allerlei Rosacea soorten en andere bessensoorten gekweekt worden. De bedoeling is om hiermee nieuwe cidersmaken te creëren. In het ontwerp is er een combinatie gemaakt van laagstam en hoogstam om ook al in de beginjaren te kunnen oogsten.

Aanlegfase

Na het ontwerpen begon de aanlegfase. Bomen en struiken werden besteld bij verschillende leveranciers uit de regio, waaronder Floris Natuurlijke bomen en De Sterappel. Waar het de bijzondere soorten betrof kwamen we uit bij Voedselboskwekerij Arborealis. Het was nog een hele uitdaging om alle soorten bomen en struiken, soortje voor soortje op de totaal 5,4 hectare op de juiste plek in de grond te krijgen. De groenaannemer was een zegen, met zijn flexibiliteit. De aanplant vond plaats in het voorjaar van 2016.

Syne Vonk van Stichting Ecovrede heeft met behulp van een hobbyende dronepiloot een prachtig filmpje gemaakt van de veranderingen van het perceel.

Opening

En toen uiteindelijk op 2 oktober 2016 vond de officiële publieksopening plaats door Josanne Meijers, gedeputeerde van de provincie Gelderland. Tijdens deze feestelijke dag waren er in de voedselbossen allerlei activiteiten te beleven en werden er lezingen gehouden, o.a. over Natuurlijke Landbouw in Nederland door Louis Dolmans van Stichting Van Akker naar Bos en over Voedselbossen in je achtertuin door Mariska Slot van Natuurlijke Landbouw Projecten.

De bomen en struiken doen het voor een deel goed, een deel heeft moeite met zichzelf settelen in de zware kleigrond. De ondersteunende planten die er gezaaid zijn leveren de jonge bomen wel het microklimaat dat ze nodig hebben om zich goed te voelen, dus we hebben goede hoop dat ze bijtrekken en straks in volle weelde bloeien en vruchten leveren. Bekijk ook het bericht over de opening.

 

Wil je meer weten over de voedselbossen, kijk dan op De Parkse Gaard, EcoVredeGaard en de CiderGaard.